Các dự án công nghệ thường bị đặt trước một lựa chọn tưởng như chỉ có hai hướng: gọi vốn rồi tự xây đội ngũ, hoặc thuê một đơn vị bên ngoài phát triển phần mềm. Thực tế còn một mô hình thứ ba: kết hợp vốn với năng lực phát triển sản phẩm và kỹ thuật.
Mô hình này không phù hợp với mọi startup hay dự án doanh nghiệp. Nhưng khi giá trị cốt lõi phụ thuộc vào việc biến hiểu biết chuyên ngành thành một sản phẩm phần mềm, việc gắn vốn với năng lực thực thi có thể giảm một rủi ro rất lớn: khoảng cách giữa điều doanh nghiệp muốn và thứ sản phẩm cuối cùng thực sự trở thành.
Vốn không tự tạo ra năng lực sản phẩm
Vốn mang lại thời gian và lựa chọn. Nhưng vốn không tự động tạo ra:
- năng lực khám phá nhu cầu sản phẩm;
- kiến trúc kỹ thuật;
- khả năng phán đoán về thiết kế;
- chất lượng kỹ thuật;
- kỷ luật vận hành;
- năng lực tuyển đội ngũ;
- nền tảng dữ liệu và AI.
Nhà sáng lập có thể dùng vốn để xây các năng lực đó, nhưng quá trình này cần thời gian và luôn có rủi ro thực thi.
Thuê ngoài truyền thống có thể làm lệch lợi ích
Thuê ngoài thường được tối ưu quanh phạm vi công việc, tiến độ bàn giao và thanh toán. Mô hình này rất phù hợp khi bài toán đã rõ và hạng mục bàn giao có ranh giới cụ thể.
Nhưng với một sản phẩm còn đang trong giai đoạn khám phá, yêu cầu thay đổi là một phần của quá trình học hỏi. Hành vi người dùng bác bỏ giả định. Hiệu quả kinh tế trên từng đơn vị thay đổi. Việc tích hợp làm lộ ra những ràng buộc mới. AI phát triển rất nhanh.
Một nhà cung cấp được khuyến khích “hoàn thành đúng phạm vi” có thể không cùng hướng với một doanh nghiệp mới cần thay đổi phạm vi khi học được điều mới.
Mô hình Vốn + Công nghệ thay đổi mối quan hệ
Mô hình kết hợp có thể đưa vào cùng một cấu trúc:
- vốn hoặc sự gắn kết lợi ích qua cổ phần;
- trách nhiệm sở hữu sản phẩm;
- phát triển phần mềm;
- thiết kế;
- AI và tự động hóa;
- khả năng phán đoán về kinh doanh và vận hành.
Mục tiêu không phải “làm phần mềm miễn phí để đổi lấy cổ phần” — mô hình đó thường không bền. Mục tiêu là thiết kế lợi ích sao cho đối tác công nghệ quan tâm tới giá trị dài hạn của sản phẩm, không chỉ mốc bàn giao tiếp theo.
Dự án nào phù hợp?
Mô hình này nên có tính chọn lọc. Những dự án phù hợp thường có:
1. Lợi thế chuyên ngành thật sự
Nhà sáng lập hoặc doanh nghiệp có hiểu biết, thị trường, dữ liệu hoặc kênh phân phối mà người ngoài khó sao chép.
2. Phần mềm nằm ở trung tâm của việc tạo ra giá trị
Công nghệ không chỉ đóng vai trò hỗ trợ. Sản phẩm hoặc nền tảng là phần cốt lõi giúp doanh nghiệp mở rộng quy mô.
3. Có thể tạo ra bằng chứng sớm
Đội ngũ có thể kiểm chứng mức độ sử dụng, giá trị đối với quy trình, mức sẵn sàng chi trả hoặc mức cải thiện vận hành mà không phải xây hạ tầng trong nhiều năm trước đó.
4. Cơ chế quản trị có thể rõ ràng
Quyền sở hữu, quyền ra quyết định, sở hữu trí tuệ (IP), quyền quyết định lộ trình sản phẩm và cam kết vốn phải được xác định cụ thể.
Cùng chia sẻ lợi ích càng cần quản trị rõ ràng
Lợi ích chung không loại bỏ trách nhiệm giải trình. Nó khiến trách nhiệm giải trình càng quan trọng hơn.
Một doanh nghiệp mới nên xác định:
- ai quyết định về sản phẩm;
- ai chịu trách nhiệm về kiến trúc kỹ thuật;
- mốc nào gắn với việc giải ngân vốn;
- sở hữu trí tuệ thuộc về ai;
- khi chiến lược thay đổi thì xử lý ra sao;
- các vòng gọi vốn sau ảnh hưởng tới tỷ lệ sở hữu thế nào;
- chỉ số thành công là gì.
Mơ hồ lúc đầu thường biến thành xung đột về sau.
Mô hình này càng đáng chú ý trong kỷ nguyên AI
AI giúp làm bản mẫu rẻ và nhanh hơn, nhưng cũng đòi hỏi các quyết định về sản phẩm phải được đưa ra nhanh hơn. Xây nhanh thì dễ hơn; xây đúng hệ thống, với dữ liệu có giá trị và quy trình khó sao chép, vẫn khó.
Một đối tác công nghệ có chung lợi ích có thể rút ngắn vòng lặp từ giả thuyết kinh doanh đến sản phẩm chạy được, đồng thời giữ cho các quyết định kỹ thuật gắn với hiệu quả kinh tế của doanh nghiệp.
Tại NAIT, Vốn + Công nghệ là một trong các cách hợp tác, bên cạnh đầu tư cổ phần, đồng sáng lập và phát triển sản phẩm chiến lược. Mô hình này có tính chọn lọc vì chỉ hợp lý khi năng lực sản phẩm và công nghệ thực sự có thể làm tăng giá trị doanh nghiệp.
Một câu hỏi hữu ích cho nhà sáng lập
Trước khi chọn đối tác công nghệ, hãy hỏi:
Chúng ta cần một bên giao phần mềm, hay một bên có lợi ích gắn với việc biến sản phẩm này thành tài sản kinh doanh có giá trị?
Đó là hai kiểu quan hệ rất khác nhau.